محمد حسين بن مهدى فراهانى
14
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى )
آن را سفيد نمودند و درهاى آغشغه گذاشتند و طويلههاى اطراف كاروانسرا را بعضى طويله و برخى انبار درست كرده و آبانبار خرابهء قديم كه وسط كاروان - سرا بود تعمير و صحن كاروانسرا را باغچه و اشجار و گلكارى نمودند . و در روى همين كاروانسرا سردر عالى از نو بنا نهاده كه آن سردر مشتمل بر شش اطاق بزرگ و كوچك پاكيزهء سفيدكارى است كه همه را فرش كرده و مبل گذاشتهاند و منزلگاه مسافرين محترم است . و در جلو اين سردر و كاروانسرا باغ بزرگى احداث شده كه قريب دوازده جريب است ، كه هر جريبى يك هزار ذرع باشد . و اقسام اشجار در او غرس و گل و سبزىآلات و حبوبات مىكارند . و صحن كاروانسرا مشتمل بر سه ايوان و بيست و چهار حجره است كه همهء حجرهها اطاق شده . و بعضى اطاقها حصير فرش و مبل مختصرى دارد كه منزلگاه مسافرين است . و بعضى اطاقها منزل و انبار به جهت اجزا و عملجات و كسبهء متوقفين آن جاست . و چون اينجا نيمهء راه و مركز است و انبار غالب راه در اينجاست و از اسباب ترانتاس و غيره هر چه در بين راه بشكند و خراب شود از دو طرف به اينجا مىآورند و بايد على الاتصال تعمير كنند ، بدين واسطه اين كسبهء مفصلهء ذيل هميشه در اينجا متوقف و دكان دارند و مشغول كارند : سراج ، نجار ، حداد [ و ] نعلبند . و بقال و قهو [ ه ] چى در اينجا مثل ساير ميهمانخانهها هست . و به واسطهء مركز بودن اين ميهمانخانه اسب و عملجات آن بيشتر از ساير ميهمانخانهها است . گفتند قريب چهل اسب بسته و سى نفر عملجات دارد . و در جنب اين ميهمانخانه قلعه [ اى ] تازه بنا شده كه داراى چهل خانوار سكنه و حمام و قناتى دارد كه قريب يك سنگ آب از آن جارى است . مذكور داشتند كه اين قلعه و قنات را امين - السلطان احداث كرده و به شراكت امين الدوله است و اين اوقات سهمى امين الدوله را هم خريده يا خواهد خريد . و بيشتر آب خوراك اهالى ميهمانخانه از اين قنات است . و سابقا آب ينگه امام از آب رودخانهء كردان بود و حالا هم به پاره [ اى ] قراء اطراف كه [ از ] آب رود كردان مشروب مىشوند آب از اينجا مىرود . و آب رود به اراضى اينجا مسلط است هر وقت آب از اينجا بگذرد مىگيرند . بقعهء ينگه امام و قريب به اين ميهمانخانه بقعهايست كه از قديم گنبدى ساخته بودند و گويند دو نفر از اولاد حضرت موسى بن جعفر ( ع ) در اينجا مدفونند . و در آن زمان كه اين امامزادهها در اينجا ظاهر شدند چون تازگى داشتند ينگه امام گفتند و اين مكان به همين اسم موسوم گشت . و اين بقعه هم خراب شده بود